Koorizon

Een koordirigent schrijft over muziek en zo

Jouissance vous donnerai – Chanson van Claudin de Sermisy (1490-1562)

Jouissance vous donnerai” is een 4-stemmig chanson van de Franse Renaissance-componist Claudin de Sermisy (1490-1562). Het stuk is geschreven in de dorische modaliteit binnen F-groot, en dat betekent dan dat de grondtoon een g is, en de grondtoondrieklank een mineurdrieklank op g (g-bes-d). Dat geeft een mooie donkere en wat introverte klank.

oud muziekboek

bladmuziek lezen

De tekst van het stuk is:

“Jouissance vous donnerai, mon ami,

et vous menerai là où prétend votre esperance.

Vivante ne vous laisserai;

encore quand morte serai,

l’esprit en aura souvenance.”

In Nederlandse vertaling:

“Vreugde zal ik u geven, mijn vriend,

en u leiden daar waar hoop gloort.

Levend laat ik u niet in de steek.

Ook als ik dood zal zijn,

zal mijn ziel hier weet van hebben.”

En dan heb ik toch, ondanks de zwaarte van het gevoel in dit stuk, de indruk dat de componist wilde weergeven dat er over water gelopen kan worden. Zonder weg te zinken.

Inderdaad, zoals Christus over het water liep, ontdaan van zwaarte, ontdaan in zekere zin van de lichamelijkheid die tot zinken brengt.

Zou Claudin de Sermisy inderdaad nagedacht hebben over dit gebeuren, dit over het water lopen van Christus, en zijn verwondering en verheugd zijn daarover hebben willen uitdrukken in muziek?

Devotie in wereldlijke muziek. De alla breve maat maakt het mogelijk je te ontdoen van de lichamelijke zwaarte die tot zinken brengt, en aldus wordt er in dit stuk over het water gelopen. Hoe kan dat?

Beginfragment van "Jouissance vous donnerai" van Claudin de Sermisy

Door warmte en licht te laten ontbranden uit het overgeleverd zijn aan de trekkracht van de wereldlijke liefde. Als je goed luistert is de eerste inzet van alt, tenor en bas te vergelijken met het afstrijken van een lucifer (zeker wanneer de ‘zsj’-klank waarmee het woord “jouissance” begint wat sterker wordt aangezet), waardoor meteen aan het begin warmte en licht ontbranden, die alle lichamelijke zwaarte opheffen op de tweedelige cadans van de alla breve maat, en ziedaar: er wordt gelopen over water in deze muziek.

De ‘wankelheid’ van het water wordt meteen aan het begin weergegeven door de syncopische inzet van de sopraan, die als het ware in 4 relatief snelle stappen op kwartnoten over het water gaat, om op de 5e kwartnoot (“vous”) balans te zoeken bij het voelen van een eerste verlengde deinbeweging, en op de lettergreep “-rai” voor het eerst enigszins tot rust te komen: op die plek valt het einde van de eerste tekstzin ook op een zwaar maatdeel (de eerste tel van de maat).  Terwijl in het begin juist een wankel, wiebelig effect wordt bereikt door het woord “Jou-is-san-ce” zo in de maat te zetten dat de zware maatdelen niet samenvallen met hoe dit woord uitgesproken wordt. Als je het woord “jouissance” uitspreekt, krijgen namelijk de lettergrepen “jou” en “san” nadruk, maar de plaatsing van dit woord in het muzikale metrum geeft juist de lettergrepen “is” en “ce” een nadruk.

Ik stel me voor dat de Sermisy na bezoek aan de zondagsdienst in de kerk dacht: “Ik kan dat beter, dat aanschouwelijk maken van het wonder dat Christus over het water liep. Ik kan dat raker treffen dan 10 preken”. Misschien de hoogmoed van de kunstenaar, maar ook zeker de moed van de eenling in een wereld die individualiteit begon te baren.


Meer informatie:

Over Claudin Sermisy op Wikipedia

Opmerking: Ik had hier graag ook verwezen naar een opname van “Jouissance vous donnerai”, maar ik kan geen uitvoering vinden die weergeeft wat ik bedoel.

Opmerking 2: Op Renaissance-kenners of musicologen zou de maataanduiding 1/2 voor de eerste maat in de hier gebruikte editie onwetenschappelijk of ridicuul kunnen overkomen.  Mocht dat zo zijn, dan kan ik alleen zeggen dat me dat spijt, maar dat er bijzonder grondig over is nagedacht, en er door mij veel vanuit de koorpraktijk mee is gewerkt. In mijn overtuiging klinkt het eerste akkoord (van alt, tenor en bas op “Jou-“) als een eerste tel, en niet als iets waar nog een maatdeel aan vooraf gaat. Om die reden is er voor deze maatindeling gekozen in deze editie.

* (dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op de website van het Morgana Kamerkoor op 8 september 2008. Omdat de corresponderende webpagina verwijderd is van de website van het koor, is het artikel hier naar toe verhuisd. Het artikel is herzien/bewerkt)

Advertenties

Eén reactie op “Jouissance vous donnerai – Chanson van Claudin de Sermisy (1490-1562)

  1. Pingback: Die now my heart – Madrigaal van Thomas Morley (1557-1602) « Muzikaal Dagboek van een koordirigent

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 14 september 2010 door in componeren, compositie, interpretatie, koorzang, muziek en getagd als , , , , , , .
%d bloggers liken dit: